کلاهبرداری در تجارت بین‌المللی: شش نشانه‌ی هشدار پیش از ارسال بار

· سینا واحد · بازرگانی و صادرات

سه طاق پلکانی که از کوچک به بزرگ می‌روند و طاق بزرگ‌تر لوزی دارد؛ نماد شش نشانه‌ی هشدار پیش از ارسال بار

خلاصه: پیش از ارسال بار به خریدار خارجی شش نشانه‌ی هشدار را بررسی کنید: تغییر ناگهانی دستور پرداخت، دامنه‌ی ایمیل مشابه اما نادرست، فشار برای عجله و محرمانگی، درخواست برگشت پرداخت اضافه، سفارش بزرگ بدون سابقه و رسید حواله‌ای که وجهش هنوز به حساب شما نرسیده است. هر نشانه یک راه بررسی مستقل دارد.

چرا صادرکننده باید مذاکره‌ی ایمیلی را راستی‌آزمایی کند؟

بیشتر مذاکره‌های صادراتی با ایمیل انجام می‌شود و کلاهبردار هم از همین کانال وارد می‌شود. اداره‌ی تحقیقات فدرال آمریکا (FBI) این جرم را «نفوذ در ایمیل کسب‌وکار» (Business Email Compromise یا BEC) می‌نامد و آن را یکی از پرهزینه‌ترین جرایم اینترنتی می‌داند، چون کسب‌وکارها برای کار روزمره به ایمیل تکیه می‌کنند.

گزارش سالانه‌ی ۲۰۲۵ مرکز شکایات جرایم اینترنتی FBI (IC3) در کل ۱٬۰۰۸٬۵۹۷ شکایت با ۲۰٫۸۷۷ میلیارد دلار زیان ثبت کرده است. سهم BEC در این گزارش ۲۴٬۷۶۸ شکایت و حدود ۳٫۰۵ میلیارد دلار زیان است. این شکایت‌ها را عمدتاً قربانیان آمریکایی ثبت کرده‌اند. عدد، مقیاس روش را نشان می‌دهد و احتمال زیان صادرکننده‌ی ایرانی را تخمین نمی‌زند. روش‌های همین جرم، مثل دامنه‌ی مشابه و تغییر حساب، برای هر معامله‌ی ایمیلی به کار می‌آید.

شش نشانه‌ی هشدار پیش از ارسال بار

نشانه چه شکلی دارد؟ بررسی مستقل
تغییر دستور پرداخت خریدار یا واسطه ناگهان حساب یا شیوه‌ی پرداخت را عوض می‌کند با شماره‌ای که خودتان از منبع دیگر پیدا کرده‌اید تماس بگیرید
دامنه‌ی مشابه نشانی ایمیل با نشانی اصلی شرکت یک حرف یا یک پسوند فرق دارد نشانی را حرف‌به‌حرف با سایت رسمی مقایسه کنید
عجله و محرمانگی «همین امروز تصمیم بگیرید و به کسی نگویید» بدون فشار زمان، از همکار یا بانک نظر بخواهید
پرداخت اضافه خریدار مبلغ بیشتری می‌فرستد و می‌خواهد مازاد را برگردانید مازاد را برنگردانید تا اصل وجه کاملاً وصول شود
سفارش بزرگ بدون سابقه شرکت ناشناس، حجم بزرگ، شرایط پرداخت باز سابقه و ثبت شرکت را از منبع رسمی بررسی کنید
رسید بدون وصول تصویر حواله می‌آید اما وجه هنوز در حساب شما نیست ارسال را به وصول وجه گره بزنید

تغییر دستور پرداخت و دامنه‌ی مشابه

FBI در توضیح BEC نمونه‌ای می‌آورد که در آن فروشنده فاکتوری با اطلاعات تازه می‌فرستد و مبلغ به مجرم می‌رسد. راه‌کار FBI این است که درخواست‌ها را با اطلاعات تماسی که مستقل پیدا کرده‌اید تأیید کنید. همان صفحه از «تغییرات اندک در نشانی معتبر» (Email spoofing) هم حرف می‌زند که قربانی را به اصالت حساب جعلی مطمئن می‌کند. در یادداشت ۲۸ اوت ۲۰۱۵ همین نهاد، پیشنهاد شده دامنه‌های شبیه دامنه‌ی شرکت را از پیش ثبت کنید. مثال آن یادداشت پسوند «co» به جای «com» است.

عجله، محرمانگی و پرداخت اضافه

یادداشت ۲۰۱۵ FBI توصیه می‌کند به درخواست همراه با محرمانگی یا فشار برای اقدام سریع مشکوک شوید. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) در بیانیه‌ی ۲۲ دسامبر ۲۰۰۴ الگوی پرداخت اضافه را چنین شرح می‌دهد: خریدار با چکی بیشتر از قیمت آگهی پرداخت می‌کند و می‌خواهد فروشنده مازاد را حواله کند. چک بعداً برگشت می‌خورد و کل زیان با فروشنده می‌ماند. FTC می‌گوید خریدار درست‌کار برای برگرداندن مازاد فشار نمی‌آورد و راه بازگشت پول حواله‌شده محدود است. این بیانیه درباره‌ی چک آگهی‌های اینترنتی بود، اما منطق آن به حواله‌های تجاری هم می‌خورد.

سفارش بزرگ بدون سابقه

دفتر کسب‌وکارهای کوچک بانک صادرات و واردات آمریکا (EXIM) در نوشته‌ی ۱۱ آوریل ۲۰۱۷ می‌گوید خرید کالا یا خدمت با حساب باز و بدون قصد پرداخت راه بسیار رایج کلاهبرداری تجاری است. همان نوشته توضیح می‌دهد کلاهبرداران معمولاً با تحویل‌های کوچک اعتماد می‌سازند، بعد سفارش را بزرگ می‌کنند و ناپدید می‌شوند. پس یک تحویل کوچک موفق، خریدار را معتبر نمی‌کند.

چه چیزی را همیشه مستقل بررسی کنید؟

سه چیز را از کانالی جز ایمیل خود مذاکره بررسی کنید: وجود شرکت، هویت فردی که با شما حرف می‌زند و شماره‌ی حساب پرداخت. برای وجود شرکت، ثبت رسمی آن را در پایگاه ثبت شرکت‌های کشور خریدار جست‌وجو کنید. برای هویت فرد، شماره‌ی تلفن را از سایت رسمی شرکت بردارید، نه از امضای همان ایمیل. برای حساب پرداخت، هر تغییری را با تماس تلفنی تأیید کنید. دو گام آخر با توصیه‌ی FBI به تأیید مستقل درخواست‌ها هم‌خوان است و هزینه‌ی چندانی ندارد. هر مرحله را در پرونده‌ی معامله ثبت کنید تا اگر بعداً اختلافی پیش آمد، مدرک داشته باشید.

اگر نشانه‌ای دیدید

ارسال را متوقف کنید. مکاتبه‌ها، رسیدها و نشانی‌های ایمیل را نگه دارید و از طریق کانال مستقل با خریدار تماس بگیرید. اگر پول جابه‌جا شده، هر چه زودتر به بانک خود خبر بدهید. هر چه دیرتر خبر بدهید، فرصت بازگرداندن وجه کمتر می‌شود. FTC هم در همان بیانیه‌ی ۲۰۰۴ یادآوری کرده که برای حواله‌ی پول راه جبران محدود است.

دستیار مشتری‌یاب صادراتی فهرست خریداران واجد شرایط را با پیش‌نویس پیام آماده می‌کند، اما بررسی هویت و اعتبار هر طرف معامله با خود شماست. خروجی به داده‌ی بازار بستگی دارد و در بازارهای کم‌داده کمتر می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

نفوذ در ایمیل کسب‌وکار (BEC) چیست؟ فریبی که در آن مجرم با ایمیل جعلی یا هک‌شده خود را فروشنده، خریدار یا مدیر معرفی می‌کند و پرداخت را به حساب خود می‌کشاند. FBI آن را یکی از پرهزینه‌ترین جرایم اینترنتی می‌نامد.

اگر خریدار ناگهان شماره‌ی حساب را عوض کرد چه کنم؟ پیش از هر اقدام، با شماره‌ای که از منبع دیگری پیدا کرده‌اید تماس بگیرید. FBI تأیید درخواست‌ها با اطلاعات تماس مستقل را توصیه می‌کند.

تصویر رسید حواله دیدم، بار را بفرستم؟ رسید تصویری وصول وجه نیست. ارسال را به دیدن وجه در حساب خودتان گره بزنید. این توصیه‌ی عملی نویسنده است و از سند خاصی نقل نمی‌شود.

آیا این آمار درباره‌ی صادرکننده‌ی ایرانی هم صادق است؟ گزارش IC3 شکایت‌های ثبت‌شده نزد FBI را می‌شمارد و قربانیان آن عمدتاً آمریکایی‌اند. آمار بومی درباره‌ی صادرکننده‌ی ایرانی را در منبع معتبر پیدا نکردیم، پس عددی برایش نمی‌نویسیم.

منابع

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵